Theo các chuyên gia phòng chống tội phạm, hệ thống pháp luật Việt Nam về việc phòng chống tội phạm rửa tiền còn nhiều kẽ hở. Việt Nam lại là nước sử dụng tiền mặt trong hầu hết các giao dịch vì thế nơi đây rất dễ trở thành điểm thu hút các tội phạm rửa tiền.

"Phòng chống rửa tiền (PCRT) không hiệu quả sẽ gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến Việt Nam" - ông Ric Power, Cố vấn khu vực về Phòng chống rửa tiền và tài trợ chống khủng bố, Cơ quan Phòng chống tội phạm và ma túy của LHQ khẳng định.

Ông Ric Power chia sẻ: "Nếu không kiểm soát được hoạt động rửa tiền, để xảy ra sẽ làm ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế và ảnh hưởng trực tiếp đến các nguồn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam. Bởi khi hệ thống PCRT ở Việt Nam không hữu hiệu sẽ thu hút các luồng tiền bất hợp pháp từ nước khác đổ vào Việt Nam. Các nguồn tiền "bẩn" sẽ dễ dàng chuyển vào các định chế tài chính, tổ chức tín dụng của Việt Nam rồi nhanh chóng rút đi các nước khác. Khi đó, Việt Nam sẽ trở thành trung gian chuyển tiền đi các nước khác. Trong nhiều trường hợp, nếu một lượng tiền khổng lồ đến rồi đi nhanh chóng sẽ dễ gây đổ vỡ cả hệ thống tài chính".

PCRT - cuộc chiến gian nan

Trung tâm Thông tin phòng chống rửa tiền (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) được thành lập từ tháng 3/2007, sau hơn một năm hoạt động mới chỉ xác định được khoảng 20 giao dịch nghi ngờ có dấu hiệu rửa tiền, nhưng chưa có giao dịch nào thành án.

Nghị định về phòng chống rửa tiền được Chính phủ ban hành tháng 6/2005 quy định rõ các định chế tài chính phải báo cáo với Trung tâm những giao dịch đáng ngờ và giao dịch bằng tiền mặt hoặc bằng ngoại tệ, vàng có tổng giá trị từ 200 triệu đồng trở lên, hay các giao dịch gửi tiết kiệm từ 500 triệu đồng trở lên.

Bình luận về số lượng các giao dịch "đáng ngờ" mà Trung tâm Thông tin Phòng chống rửa tiền của Việt Nam đã phát hiện trong hơn một năm qua, ông Ric Power cho rằng, với khoảng trên 6 triệu giao dịch cần phải báo cáo trong một năm thì con số này là quá ít ỏi.

Việt Nam đã thực hiện rất nhiều bước tích cực để xác định và chống lại hoạt động rửa tiền cũng như đã nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật và trợ giúp xây dựng năng lực phòng chống rửa tiền từ các tổ chức quốc tế, từ các cơ quan hành pháp tiên tiến hơn.

Vấn đề phòng chống rửa tiền đã được Chính phủ Việt Nam quan tâm từ sớm. Điều này được thể hiện trong nhiều văn bản pháp lý của Việt Nam như điều 251 của Bộ luật Hình sự năm 1999, điều 19 của Luật các tổ chức tín dụng năm 1997, Nghị định của Chính phủ về phòng chống rửa tiền năm 2005. Tuy nhiên, các quy định này chưa rõ ràng, nhiều quy định chưa được cụ thể hóa trong hoạt động của các cơ quan pháp luật nên chưa phát huy được năng lực và thẩm quyền của các cơ quan thi hành luật.

Làm thế nào để PCRT?

Ông Ric Power cho rằng rất khó nhận biết dấu hiệu rửa tiền vì các các đối tượng thực hiện hành vi này có nhiều cách xuất hiện khác nhau. Việc đầu tiên chúng ta cần tìm hiểu là hồ sơ của người giao dịch có gì bất thường không. Ví dụ như đối với các viên chức Chính phủ có tài khoản và được trả những khoản tiền đều đặn vào trong tài khoản đó, nếu họ có một khoản tiền giao dịch bất thường với số lượng tiền được gửi vào rất lớn thì chúng ta phải tìm hiểu về nguồn tiền. Bởi vì rất có thể đó là tiền tham nhũng hoặc từ những hoạt động bất thường nào đó.

Bản thân Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng đã xây dựng Nghị định về chống rửa tiền, và trong Nghị định này có nêu rõ các dấu hiệu của tình trạng rửa tiền. "Đấy là một trong những cơ sở để phát hiện hoạt động rửa tiền" - ông Ric nói.

Hai biện pháp hữu hiệu để PCRT ở Việt Nam được ông Ric đề cập đến là triển khai thực hiện Nghị định chống rửa tiền và thành lập một trung tâm thông tin về chống rửa tiền. Bên cạnh đó, Việt Nam có thể sử dụng lực lượng công an để thu thập và phân tích thông tin tình báo đối với các hoạt động nghi là rửa tiền, giám sát các phương thức đặc trưng mà một hoạt động rửa tiền có thể diễn ra. Việc thu thập thông tin là rất quan trọng, "nhưng tôi cũng đề nghị rằng Việt Nam nên có các biện pháp chống tội phạm rửa tiền hiệu quả hơn. Bộ Tư pháp cần đánh giá lại Luật Hình sự để xác định các tội danh liên quan tới hoạt động rửa tiền. Việt Nam cũng cần ban hành Luật Chống rửa tiền để có thể đạt được những bước tiến xa hơn so với Nghị định chống rửa tiền hiện nay"- ông Ric đưa ra bình luận của mình.

Theo ông Ric Power, để nâng cao hiệu quả phòng chống rửa tiền, Việt Nam cần triển khai đồng bộ các giải pháp về phòng chống rửa tiền theo tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng hệ thống phòng chống rửa tiền hiệu quả, góp phần ngăn chặn tệ nạn tham nhũng, tội phạm, bảo đảm sự an toàn cho hoạt động của các định chế tài chính và tăng thêm niềm tin cho nhà đầu tư nước ngoài.

Vào tháng 11 tới, một đoàn chuyên gia của nhóm các nước khu vực châu Á-Thái Bình Dương về phòng chống rửa tiền (APG), sẽ đến Việt Nam để điều tra và đánh giá về hoạt động phòng chống rửa tiền.

"Việt Nam đã có hướng tiếp cận tương đối tốt trong việc tăng cường sức mạnh cho hệ thống chống rửa tiền. Tôi đồng ý rằng các nước đang phát triển thường thiếu năng lực đối phó với những vấn đề như rửa tiền, nhưng có nhiều ví dụ cho thấy hoạt động truy tố và xét xử diễn ra hiệu quả tại Việt Nam. Hoạt động xây dựng năng lực và huấn luyện chống rửa tiền của Việt Nam cũng đang ở trong giai đoạn tích cực. Bên cạnh đó, việc Việt Nam đã tham gia APG (Nhóm các nước khu vực châu Á Thái Bình Dương về PCRT) và đang xây dựng hệ thống chống rửa tiền theo tiêu chuẩn quốc tế. Đó là những hành động rất tích cực" - ông Ric Power nói.

Một giải pháp hữu hiệu nữa được nhiều chuyên gia PCRT đề cập là Chính phủ cần xây dựng một chiến lược chuyển từ sử dụng tiền mặt sang các thanh toán phi tiền mặt.